Co w branży piszczy? czyli za wszystkim stoi Sandler
Krzysztof Modelski
Zacznę od czegoś dla tych, którzy nie czytali tego, co pisałem poprzednio, lub czytali, ale zapomnieli. Tytułowa branża to jidysz, branża jidysz. A ściślej – poświęcony kulturze internetowy periodyk „Yiddish Branzhe” (zob. https://yiddishbranzhe.com/).
Zawarte w tytule sformułowanie, że za wszystkim stoi Sandler, jest oczywiście przesadą, bardziej nawet żartem, ale faktem jest, że Borys Sandler to osoba, której nazwisko siłą rzeczy musi się nieustannie przewijać w tekstach nie tylko poświęconych „Yiddish Branzhe”, ale współczesnej literaturze, czy szerzej – kulturze i językowi jidysz. Nie stoi za wszystkim, ale powiedzenie o nim „człowiek instytucja” nie jest przesadą. Jak wiemy, jest twórcą internetowego czasopisma „Yiddish Branzhe”, ale nie tylko twórcą. Jest też jego duszą i najwięcej piszącym autorem. Mówi się, że nie ma ludzi niezastąpionych, ale bez Sandlera i jego tekstów po prostu nie ma „Yiddish Branzhe”. Nie będę powtarzał tego, co już wcześniej o nim pisałem w poprzednich odcinkach cyklu „Co w branży piszczy?”, warto jednak do tego coś dodać.
Sandler to oczywiście przede wszystkim człowiek pióra, ale równie dobrze można o nim powiedzieć: człowiek czynu. Wystarczy spojrzeć na jego krótki (lata 1992–1998) epizod izraelski między wyjazdem z Mołdawii a emigracją do Stanów Zjednoczonych. Niemal od razu po przybyciu wtopił się w lokalną społeczność piszących w jidysz i zaangażował w działalność na jej rzecz. Nie dość, że wstąpił do Związku Pisarzy i Dziennikarzy Piszących w Jidysz, to jeszcze został jego wiceprzewodniczącym. Pracował na Uniwersytecie Hebrajskim w Jerozolimie, gdzie pomagał w katalogowaniu międzywojennej prasy jidysz. Stworzył i wydawał w jidysz czasopismo dla dzieci „Kind un Kejt” („Mali i duzi”). Został dyrektorem wydawnictwa Bejt Lejwik/Lejwik Farlag, które za jego sprawą po przerwie powróciło do publikowania autorów piszących w jidysz. Każdy przyzna, że jak na sześcioletni pobyt to całkiem sporo, a dodać należy, że cały czas pisał i publikował.
W jednym z wcześniejszych odcinków „Co w branży piszczy?” pisząc o Sandlerze, wspomniałem o jego przeniesieniu się do Nowego Jorku i kierowaniu redakcją jednej z najważniejszych gazet żydowskich, „Forwerts”. I tu, podobnie jak wcześniej w Izraelu, wykazał się kreatywnością. Nie tylko zreorganizował gazetę, czyniąc ją pismem międzynarodowym, ale za jego sprawą szacowna, wychodząca od ponad stu lat gazeta „dała głos”. Otóż pojawiły się cotygodniowe audycje radiowe „Forwerts szo” („Godzina Forwerts”), a pod patronatem pisma wydano kilkanaście płyt kompaktowych z muzyką jidysz i audiobookami. Miał też swój udział w uruchomieniu kanału „Forwerts” na YouTube.
Jakby tego było mało, Sandler jest też współautorem serii filmów dokumentalnych o pokoleniu pisarzy jidysz urodzonych jeszcze przed II wojną światową. Podstawą tych filmów, powstałych w większości w latach 2009–2016, były wywiady przeprowadzone w Izraelu jeszcze w latach 90. Jeśli już mowa o filmach, warto wspomnieć o stworzonym przez Sandlera krótkometrażowym filmie poświęconym (tak, tak, to nie pomyłka!) historii budynku – nowojorskiej siedziby gazety „Forwerts”. Za ten film Sandler został uhonorowany nagrodą Center for Community and Ethnic Media at CUNY.
Nagroda za film może budzić zdziwienie, bo Sandler to jednak przede wszystkim pisarz. Ale na tej niwie też został doceniony i to bardzo. Otrzymał niemal wszystkie istniejące nagrody literackie w dziedzinie literatury jidysz, które były przyznawane w ostatnich trzydziestu latach, w tym Nagrodę Jacoba Fichmana (2002), Nagrodę Davida Hofshteina przyznawaną przez Związek Pisarzy Jidysz w Izraelu (2005) oraz trzykrotnie (2010, 2014 i 2020) Nagrodę J.I. Segala za najlepsze nowe, opublikowane dzieło literatury jidysz.
Na szerszą prezentację głównego pola działań Borysa Sandlera przyjdzie jeszcze czas, tu może tylko wspomnę, że to pisarz nadzwyczaj płodny – spod jego pióra wyszło dwadzieścia sześć książek, zarówno prozy, jak i poezji, a do tego należy dodać krótkie teksty zamieszczane kiedyś w „Forwerts”, a od ośmiu lat w „Yiddish Branzhe”.
Zawarte w tytule sformułowanie, że za wszystkim stoi Sandler, jest oczywiście przesadą, bardziej nawet żartem, ale faktem jest, że Borys Sandler to osoba, której nazwisko siłą rzeczy musi się nieustannie przewijać w tekstach nie tylko poświęconych „Yiddish Branzhe”, ale współczesnej literaturze, czy szerzej – kulturze i językowi jidysz. Nie stoi za wszystkim, ale powiedzenie o nim „człowiek instytucja” nie jest przesadą. Jak wiemy, jest twórcą internetowego czasopisma „Yiddish Branzhe”, ale nie tylko twórcą. Jest też jego duszą i najwięcej piszącym autorem. Mówi się, że nie ma ludzi niezastąpionych, ale bez Sandlera i jego tekstów po prostu nie ma „Yiddish Branzhe”. Nie będę powtarzał tego, co już wcześniej o nim pisałem w poprzednich odcinkach cyklu „Co w branży piszczy?”, warto jednak do tego coś dodać.
Sandler to oczywiście przede wszystkim człowiek pióra, ale równie dobrze można o nim powiedzieć: człowiek czynu. Wystarczy spojrzeć na jego krótki (lata 1992–1998) epizod izraelski między wyjazdem z Mołdawii a emigracją do Stanów Zjednoczonych. Niemal od razu po przybyciu wtopił się w lokalną społeczność piszących w jidysz i zaangażował w działalność na jej rzecz. Nie dość, że wstąpił do Związku Pisarzy i Dziennikarzy Piszących w Jidysz, to jeszcze został jego wiceprzewodniczącym. Pracował na Uniwersytecie Hebrajskim w Jerozolimie, gdzie pomagał w katalogowaniu międzywojennej prasy jidysz. Stworzył i wydawał w jidysz czasopismo dla dzieci „Kind un Kejt” („Mali i duzi”). Został dyrektorem wydawnictwa Bejt Lejwik/Lejwik Farlag, które za jego sprawą po przerwie powróciło do publikowania autorów piszących w jidysz. Każdy przyzna, że jak na sześcioletni pobyt to całkiem sporo, a dodać należy, że cały czas pisał i publikował.
W jednym z wcześniejszych odcinków „Co w branży piszczy?” pisząc o Sandlerze, wspomniałem o jego przeniesieniu się do Nowego Jorku i kierowaniu redakcją jednej z najważniejszych gazet żydowskich, „Forwerts”. I tu, podobnie jak wcześniej w Izraelu, wykazał się kreatywnością. Nie tylko zreorganizował gazetę, czyniąc ją pismem międzynarodowym, ale za jego sprawą szacowna, wychodząca od ponad stu lat gazeta „dała głos”. Otóż pojawiły się cotygodniowe audycje radiowe „Forwerts szo” („Godzina Forwerts”), a pod patronatem pisma wydano kilkanaście płyt kompaktowych z muzyką jidysz i audiobookami. Miał też swój udział w uruchomieniu kanału „Forwerts” na YouTube.
Jakby tego było mało, Sandler jest też współautorem serii filmów dokumentalnych o pokoleniu pisarzy jidysz urodzonych jeszcze przed II wojną światową. Podstawą tych filmów, powstałych w większości w latach 2009–2016, były wywiady przeprowadzone w Izraelu jeszcze w latach 90. Jeśli już mowa o filmach, warto wspomnieć o stworzonym przez Sandlera krótkometrażowym filmie poświęconym (tak, tak, to nie pomyłka!) historii budynku – nowojorskiej siedziby gazety „Forwerts”. Za ten film Sandler został uhonorowany nagrodą Center for Community and Ethnic Media at CUNY.
Nagroda za film może budzić zdziwienie, bo Sandler to jednak przede wszystkim pisarz. Ale na tej niwie też został doceniony i to bardzo. Otrzymał niemal wszystkie istniejące nagrody literackie w dziedzinie literatury jidysz, które były przyznawane w ostatnich trzydziestu latach, w tym Nagrodę Jacoba Fichmana (2002), Nagrodę Davida Hofshteina przyznawaną przez Związek Pisarzy Jidysz w Izraelu (2005) oraz trzykrotnie (2010, 2014 i 2020) Nagrodę J.I. Segala za najlepsze nowe, opublikowane dzieło literatury jidysz.
Na szerszą prezentację głównego pola działań Borysa Sandlera przyjdzie jeszcze czas, tu może tylko wspomnę, że to pisarz nadzwyczaj płodny – spod jego pióra wyszło dwadzieścia sześć książek, zarówno prozy, jak i poezji, a do tego należy dodać krótkie teksty zamieszczane kiedyś w „Forwerts”, a od ośmiu lat w „Yiddish Branzhe”.
1/2
2/2
